در یکی از شیفتهای کاری کارخانه، خط تولید متوقف شده است. دو نیروی کار کنار دستگاه ایستادهاند؛ هر دو تحصیلات مرتبط دارند. یکی منتظر ارجاع موضوع به واحد فنی میماند، دیگری با تحلیل صدا و بررسی تنظیمات، خطا را شناسایی کرده و در چند دقیقه فرآیند را به مدار بازمیگرداند. تفاوت در مدرک نیست، در مهارت است.
امروز بازار کار بیش از هر زمان دیگری به توانایی حل مسئله، اجرای عملی دانش و خلق ارزش وابسته است. تغییرات سریع فناوری و رقابت فشرده سازمانها، تقاضا برای نیروهایی را افزایش داده که علاوه بر دانش نظری، مهارت کاربردی و تجربه عملی دارند.
Forbes نیز در این باره اشاره میکند که چرا استخدام مبتنی بر مهارت (skills based hiring) در حال رشد است و کاهش زمان جذب نیرو، افزایش تنوع، ماندگاری کارکنان و جایگزینی رویکرد مهارتمحور بهجای اتکا به مدارک سنتی، از جمله عواملی هستند که میتوانند آیندهی بازار کار را متحول کنند.
مهارتمحورشدن چیست؟
تعریف ساده در دنیای امروز:«مهارتمحورشدن» به این معناست که استخدام، توسعه و رشد حرفهای افراد بر اساس مهارتهای قابل سنجش و واقعی آنها انجام شود، نه صرفاً بر اساس مدارک تحصیلی یا سابقه کار طولانی.این مفهوم در منابع علمی و صنعتی به عنوان یکی از مهمترین جابهجاییهای ساختاری در بازار کار شناخته شده است.
در مدل مهارتمحور:
• هر نقش شغلی براساس تواناییهای واقعی که برای انجام کار لازم است تعریف میشود.
• افراد بر اساس تواناییهای عملی سنجیده میشوند، نه صرفاً عنوان یا تعداد سالهای تحصیل
• شرکتها برای پر کردن جایگاههای خود به دنبال مهارتهای ملموس هستند.
این رویکرد به ویژه در صنایعی که فناوری سریع تغییر پیدا میکند مانند فناوری اطلاعات، علوم داده، هوش مصنوعی و تولید پیشرفته اهمیت فوقالعادهای دارد، زیرا مهارتها میتوانند سریعتر از مدارک بهروز شوند.
محرکهای تحول: چرا مهارتها از مدارک پیشی گرفتند؟
الف) تغییرات سریع فناوری و دیجیتالسازی
تکنولوژیهای نوظهور مانند هوش مصنوعی، اتوماسیون، محاسبات ابری و دادههای بزرگ باعث شدهاند مهارتهای عملی در بازار کار پرتقاضا شوند. بسیاری از مهارتها را میتوان در مدت کوتاهتر و هدفمندتر نسبت به طی کردن یک دوره دانشگاهی آموخت، مخصوصاً مهارتهای فنی «قابل اجرا در کار واقعی»
ب) نیاز شرکتها به تطبیقپذیری و چابکی
در صنعت امروز، وظایف و نقشها با سرعت بیشتری نسبت به گذشته تغییر میکنند. شرکتها نمیخواهند نیروهایی داشته باشند که تنها برای نسخههای قبلی شغل آماده شدهاند و در عین حال لازم است کارکنان بتوانند خود را با مهارتهای جدید سازگار کنند و در موقعیتهای متنوع عملکرد بالا داشته باشند.
ج) تنوع، برابری و حذف تبعیض
رویکرد مهارتمحور باعث میشود فرصتهای شغلی برای افراد با مسیرهای غیرسنتی، مانند خودآموزی، دورههای کوتاهمدت، گواهینامههای تخصصی یا تجارب واقعی که ممکن است خارج از مسیر دانشگاه باشد باز شود. این مسئله به تقویت تنوع در نیروی کار منجر میشود و تبعیضهای سنتی را کاهش میدهد
شرکتهایی که مهارتمحورشدن را پیش بردهاند:
الف -IBM برنامه «New Collar Jobs»:
شرکت IBM به جای اینکه تنها به مدارک دانشگاهی مراجعه کند، برنامهای تحت نام New Collar Jobs راهاندازی کرده که افراد را بر اساس مهارتهایی مثل توسعه نرمافزار، ابر، امنیت سایبری و علوم داده ارزیابی میکند. این برنامه به افرادی که از مسیرهای غیرسنتی وارد حوزه شدهاند نیز فرصت میدهد تا در نقشهای تخصصی مشغول شوند و رشد کنند.
ب -Unilever«ارزیابی مهارتمحور در جذب نیرو»:
شرکت Unilever در فرآیند جذب نیرو برای فارغالتحصیلان از ابزارهای آنلاین و ارزیابیهای تعاملی استفاده میکند که مهارت واقعی فرد را میسنجد، نه صرفاً نمره یا مدارک دانشگاهی. این روش باعث شده کارجویان بیشتری از زمینههای مختلف وارد مسیرهای حرفهای شوند و شرکت از تنوع تجربه بهرهمند شود.
ج-Walmart «آماده کردن بزرگترین نیروی کار خصوصی برای آینده مهارتمحور»:
شرکت Walmart به جای تمرکز صرف بر مدرک، تمرکز بر مهارتهای لازم برای کارهای مختلف دارد و برنامههای آموزشی و مهارتمحور ویژهای طراحی کرده است. این رویکرد به کارکنان کمک میکند مهارتهای پرتقاضا مثل دیجیتال، لجستیک پیشرفته و مهارتهای AI را بیاموزند تا برای تغییرات فناوری آماده باشند.
د- Arkansas LAUNCH با مشارکت Walmart و Google:
در ایالت آرکانزاس (آمریکا)، پلتفرم Arkansas LAUNCH راهاندازی شده که تمرکز آن بازار کار مهارتمحور است و برای متقاضیان، فرصتهای شغلی را بر اساس مهارتهای مستند و تواناییهای عملی پیشنهاد میدهد نه صرفاً دارندگان مدارک دانشگاهی
مزایای مهارتمحورشدن برای نیروی کار و سازمانها
- برای نیروی کار:دسترسی به فرصتهای بیشتر افراد با مسیرهای غیرسنتی یا یادگیریهای مستقل نیز میتوانند وارد بازار کار حرفهای شوند، نه محدود به دارندگان مدارک دانشگاهی
- افزایش رضایت شغلی: وقتی افراد بر اساس مهارتهای واقعی استخدام میشوند، احتمال اینکه در نقش خود موفق باشند و رضایت شغلی داشته باشند بیشتر است.
- یادگیری هدفمند: نیروی کار میتواند مهارتهای دقیق و کاربردی برای نقشهای مشخص بیاموزد که در بازار کار ارزش دارد، نه اینکه وقت زیادی را در دورههای طولانی صرف کند که ممکن است بهطور مستقیم قابل استفاده نباشند.
برای سازمانها:
- دسترسی به مجموعه استعدادهای گستردهتر: محدود کردن استخدام به مدارک دانشگاهی باعث حذف بسیاری از استعدادهای واقعی میشود؛ جذب مهارتمحور باعث میشود سازمانها از دامنه وسیعتری از استعدادها استفاده کنند.
- بهبود تنوع و شمول: مهارتمحور شدن باعث میشود فرصتها برای افراد با پیشینههای مختلف باز شود و شرکتها تیمهای متنوعتر بسازند.
- بهبود عملکرد و نگهداشت نیرو: استخدام بر اساس مهارتهای واقعی نهتنها باعث انتخاب بهتر نیرو میشود همچنین به افزایش نگهداشت و وفاداری کارکنان نیز کمک میکند، چون افراد حس ارزشمندی و ارتباط نزدیک با کار خود دارند.چالشها در مسیر مهارت محور شدن
هر چند مهارتمحور شدن مزایای زیادی دارد، ولی چالشهایی نیز وجود دارد:
- زیربنای فناوری و ابزار ارزیابی مهارت: بسیاری از شرکتها هنوز فاقد ابزار دقیق و استاندارد برای سنجش مهارتها هستند و ممکن است به ارزیابیهای سنتی برگردند.
- مقاومت ساختاری: بسیاری از سازمانها هنوز به سوابق تحصیلی در فرآیندهای استخدامی عادت کردهاند و تغییر این فرهنگ زمانبر است.
- ترکیب راهکارها: در عمل، برخی شرکتها همچنان از روشهای ترکیبی استفاده میکنند؛ یعنی مدارک و مهارتها را با هم میسنجند تا تعادل برقرار شود.
چشم انداز آینده: نیروی کار مهارتمحور
تحولات جهانی نشان میدهد که مهارتمحورشدن نه یک رویکرد موقتی و همانطور که مشاهده میکنیم یک تحول بلند مدت در بازار کار است. شرکتها و اقتصادها با تمرکز بر مهارتها:
-
- انعطافپذیری بیشتری نسبت به تغییرات تکنولوژیک پیدا میکنند.
- فرصتهای جدید برای رشد حرفهای بهوجود میآورند
- بستر توسعه نوآوری را در مجموعه نیروی کار فراهم میکنند.
این رویکرد نشان میدهد که برای ساختن آیندهای موفق در بازار کار، مهارتها بهطور فزایندهای معیار ارزشاند نه مدارک سنتی.
